„Przejścia nie ma”, czyli dyktatura, bunt i współpraca

03 marca

„Przejścia nie ma”, czyli dyktatura, bunt i współpraca

„Przejścia nie ma” to zaskakująca książka obrazkowa portugalskiego duetu, w którym za tekst odpowiadała Isabel Minhós Martins, a za grafikę Bernardo P. Carvalho. Zaskakująca i w formie, i w treści. Na pierwszy rzut oka niepozorna, w rzeczywistości niejednoznaczna, skrywająca wiele znaczeń, otwierająca mnóstwo interpretacyjnych ścieżek. W łatwy i przystępny sposób opowiadająca o sprawach trudnych, niełatwych nawet w dorosłym świecie.

Wszystko zaczyna się od pewnego generała o wybujałym ego. Żądny chwały Alcazar postanawia zostać bohaterem, chce zapisać się w historii, kiedy tylko będzie chciał. Nadużywa więc swej władzy i wydaje na pierwszy rzut oka absurdalny rozkaz. Przejścia nie ma - ogłasza i zawłaszcza sobie prawą stronę każdej rozkładówki. To tylko jego przestrzeń, a strzeże jej podległy oficerowi strażnik, który, jak to żołnierz, poleceń przełożonego nie kwestionuje. Co więcej, nawet nie zastanawia się nad ich sensownością. Jest tylko narzędziem. Do czasu.

Można odczytywać tę niepozorną historię na wiele sposobów. Znajdziemy tu i ministudium pokus, którym może ulec ktoś dysponujący władzą, to opowieść o tyranii, dyktaturze. Ale nie tylko. Autorzy pokazują i to, co dobre w ludziach, sposoby na wyjście z impasu - obywatelskie nieposłuszeństwo, współdziałanie, współpracę. Wreszcie to znana każdemu z nas sytuacja, w której musimy zmierzyć się z absurdalnością dziwacznych, niezrozumiałych rozkazów, nakazów, przepisów. Pamiętajmy, świat dorosłych z perspektywy dziecka tak właśnie często wygląda. Dlaczego muszę coś robić? Dlaczego czegoś nie mogę? Dyktator jak Alcazar narzuca swoją wolę, nie tłumaczy. Ktoś, kto wprowadza dziecko w rzeczywistość pełną ograniczeń, powinien przyjąć inną strategię. Rozmawiać, wyjaśniać, pozwalać zrozumieć.

Stylizowana na nieco nieporadną kreska przyciąga wzrok. Ilustracje wyglądają jak namalowane zwykłymi mazakami ot tak od niechcenia przez dziecko. Ta niedokładność, humor nadaje historii lekkości, pozwala odbiorcy nabrać do poruszanych w niej trudnych zagadnień dystansu. Pełne intensywnych barw, odrobinę karykaturalnych postaci i ruchu obrazy wręcz ożywają na oczach czytelnika, szczególnie że to właśnie one pełnią tu kluczową rolę. Obraz i jego brak, pustka i tłok, zamknięte i otwarte - znaczenie ukrywa się nawet w zagospodarowaniu przestrzeni. Dodatkowej dynamiki dodaje sposób prezentacji tekstu - to typowo komiksowe dymki z krótkimi wypowiedziami bohaterów, z okrzykami, skandowanymi hasłami. 

Dodatkową atrakcję bez wątpienia stanowią wyklejki, na których przedstawiono wszystkich bohaterów książki. Można więc z maluchami pobawić się w wyszukiwanie poszczególnych postaci, snucie indywidualnych historii. Za jednym zamachem ćwiczymy spostrzegawczość i uwagę oraz rozwijamy wyobraźnię. I śmiejemy się do łez, gdyż autorzy zgromadzili tu dość ciekawą gromadę charakterystycznych typów. Moje serce skradł narowisty koń Rży-Petarda, skromny duszek Buu,  Babo, który przypomina naszego szpiega z Krainy Deszczowców i Paulina, dziewczynka w czerwonym kapturku.

„Przejścia nie ma” to pozycja niezwykle aktualna, z przykrością stwierdzam, że ponadczasowa. Dążenie do autorytarnej władzy i bunt, reguły i wolność tkwią gdzieś głęboko w naturze ludzkiej. Niby sprzeczne cechy, diametralnie różne wartości, ale funkcjonują one w jednej przestrzeni. Ta historia to dobry punkt wyjścia, pretekst do rozmów z najmłodszymi o tym, jak poruszać się w świecie wciąż lawirującym pomiędzy tyranią a anarchią. Dzięki pojemnej formie, w której większość znaczeń niesie obraz, książka ta rośnie wraz z dzieckiem. Opisaną sytuację można bowiem odnieść i do tego, co bliskie (rodzina, podwórko, przedszkole), i do tego, co tylko pozornie wydaje się być z dziecięcej perspektywy dalekie. Jeszcze dalekie. Do czasu. 

Dodatkowy smaczek czytelny raczej dla dorosłych to przewrotny tytuł. Lubię to!

PRZEJŚCIA NIE MA

Tekst: Isabel Minhós  Martins

Ilustracje: Bernardo P. Carvalho

Tłumaczenie: Tomasz Pindel

Wydawnictwo: Dwie Siostry

Data wydania: 2017

Oprawa: twarda

Liczba stron: 32

Format / forma: klasyczna książka midi

Sugerowany wiek: 5+

Czytaj więcej »

„W naszym domu jest”, czyli głowy, jelita i dziurki w nosie

22 lutego

„W naszym domu jest”, czyli głowy, jelita i dziurki w nosie

Bilans przeprowadzki. W naszym domu nie ma już kilkunastu gier i zabawek (powędrowały do szkolnej świetlicy), kilku książek (też zyskały drugie życie), tony przydasiów, dziwnych rzeczy, których przeznaczenia nikt z nas już nie pamiętał. Zniknęło to, co zużyte, znoszone, niepotrzebne i niepasujące. Jedno się nie zmieniło. W naszym nowym domu nadal jest pięć głów, pięć brzuchów  i jeden radośnie merdający mini-ogon. Słowem - rodzina. Ta sama, choć w innym miejscu.

Prawie taki sam zestaw domowników (z jedną głową więcej) przedstawiają w swojej książce „W naszym domu jest” Isabel Minhós Martins i Madalena Matoso. I liczą. I rachują. I dodają. Wszystko to, co najbardziej stałe. Nie ograniczają się przy tym do prostej domowej matematyki, a raczej traktują ją jako przyczynek do spojrzenia na relacje, zwyczaje panujące w rodzinie oraz różnice i podobieństwa pomiędzy poszczególnymi jej członkami.

Matematyczny punkt wyjścia nakreśla już pełna liczb wyklejka. W odróżnieniu jednak od innych książek zachęcających do liczenia, pokazujących związki pomiędzy królową nauk a zwykłym życiem (klik do recenzji „Matematyki ze sznurka i guzika”), tutaj narratorka nie oblicza tego, co na zewnątrz, otaczających ją rzeczy. Skrupulatnie za to rachuje szczegóły anatomiczne domowników. Głowy, palce, paznokcie. Brzuchy i jelita. Piegi i dziurki w nosie. Kości i włosy. 

W ten sposób pozycja ta staje się wyjątkowym atlasem anatomicznym dla najmłodszych mimochodem przemycającym całkiem sporo dość solidnej i szczegółowej wiedzy. Kończąca całość wyklejka to czytelny schemat ciała człowieka. Wszystko to podane zostało lekko i zabawnie, choć miejscami najmłodsze dzieci mogą mieć problem z wyłapaniem dowcipu. 

Z drugiej strony czytelnik podgląda obyczaje tej jednocześnie wyjątkowej i zwyczajnej rodziny, jej codzienność. Poranna kolejka do toalety i wiosenne kichanie, skarpetki rzucone gdzieś w kąt wieczorem, skolioza i dyskopatia, rodzinna impreza. Po prostu proza życia. Przez cały czas przeplatają się ze sobą całkiem trafne obserwacje tych cech domowników, które czynią ich niepowtarzalną wspólnotą, i tych, które każdej „głowie” nadają indywidualny rys. 

Książka zachęca do działania, porównywania, własnych rachunków „anatomicznych”. Skłania do refleksji nad tym, jak wyglądają nasze domowe zwyczaje. Czy przypominamy przedstawioną rodzinę? Czy może wręcz przeciwnie? Jej aktywizująca forma może wciągnąć do zabawy w niecodzienne liczenie nie tylko dzieci, ale i starszych domowników. 

O wyjątkowości tej książki decyduje jednak przede wszystkim jej szata graficzna, za którą odpowiadała Madalena Matoso. Ostre, wyraziste kolory i kanciasta czcionka nie męczą, wręcz przeciwnie - przyciągają uwagę i współgrają z pewną „schematycznością” tematyki, jej matematycznym wydźwiękiem. Podkreślają to również zgeometryzowane kształty i nowoczesna, dynamiczna forma grafik. Strony nie są przeładowane treścią, każda rozkładówka to jedno zagadnienie, jedna myśl. Prosto i w punkt.

Często zastanawiamy się, w jaki sposób uświadomić dziecku, że wiedza o otaczającym nas świecie wcale nie dzieli się na szkolne przedmioty, że wszystko się przenika, jedno z drugiego wynika. Nie ułatwia tego zadania rzeczywistość, w której żyjemy, ukierunkowana na specjalizacje, szatkująca informacje na wąskie, pozornie oderwane od siebie dziedziny. Takie pozycje jak „W naszym domu jest” przeczą takiemu podejściu, pokazują związki pomiędzy niby odległymi  od siebie zagadnieniami. Ten miks matematyki i anatomii okraszony odrobiną dziecięcej socjologii i psychologii zaciekawi już przedszkolaka.

W NASZYM DOMU JEST
Tekst: Isabel Minhós Martins
Ilustracje: Madalena Matoso
Tłumaczenie: Anna Topczewska
Wydawnictwo: Wytwórnia
Data wydania: 2013
Oprawa: twarda
Liczba stron: 28
Format/forma: kwadratowe midi
Sugerowany wiek: 2+

Czytaj więcej »