„Teoria względności i jej tajemnice”, „Fizyka kwantowa i jej tajemnice”, czyli świat, czas, przestrzeń i materia

15 lipca

„Teoria względności i jej tajemnice”, „Fizyka kwantowa i jej tajemnice”, czyli świat, czas, przestrzeń i materia

Fizyka. Dla wielu dziedzina trudna, przerażająca, kłopotliwa lub nudna. Te skomplikowane wzory, te nierozwiązywalne zadania, ta przytłaczająca teoria, którą trudno zrozumieć. Nie lubiłam szkolnej wersji fizyki. Nie czułam jej, nie rozumiałam. Być może nie trafiłam na właściwego nauczyciela, kogoś, kto zaraziłby mnie pasją. Dopiero jako dorosła odkryłam, że fizyka to jedna z ciekawszych i bardzo praktycznych dziedzin nauki. Przydatna w codziennym życiu, choćby po to, by odkręcić śrubę, przenieść coś ciężkiego, zniwelować skutki upadku itp., itd. Zdumiewająca w książkach, filmach science fiction, rozpalająca i porządkująca niczym nieograniczoną wyobraźnię twórców. Te światy równoległe, podróże międzygwiezdne, teleportacje, napędy statków kosmicznych. Ech, by cokolwiek zrozumieć, podstawy fizyki trzeba znać i już. Z takiego też założenia wyszedł Sheddad Kaid-Salah Ferrón w swoich dwóch książkach poświęconych bardziej zaawansowanym problemom fizycznym. To „Czas się rozciąga, długości się skracają, masy rosną, czyli teoria względności i jej tajemnice” oraz „Kwarki, fotony i jajko na twardo, czyli fizyka kwantowa i jej tajemnice”, czyli to, co w fizyce najciekawsze, choć trudne, pokazane na solidnej, prosto podanej podwalinie z samych podstaw, z fizycznego elementarza. Fascynująca to lektura. Łatwa i trudna jednocześnie.

Nie znajdziecie tutaj długich elaboratów, skomplikowanych wywodów, abstrakcyjnych zbiorów danych, suchych definicji. O nie. Autor dzieli treści na krótkie podrozdziały, które zazwyczaj mieszczą się na jednej rozkładówce. Jedno zagadnienie, kilka zdań, parę ilustracji. Jasno, klarownie, łopatologicznie, choć przyznam, że momentami musiałam zrobić dłuższą przerwę na przetrawienie i przyswojenie informacji. W żadnej mierze nie jest to winą autora, który znakomicie przybliża tematykę. To raczej mój „fizyczny” analfabetyzm.

 

W pierwszej z książek, „Teorii względności i jej tajemnicach”, omówiona została jedna z najsłynniejszych koncepcji z zakresu fizyki, czyli szczególna teoria względności Alberta Einsteina. Czytelnicy poznają eksperymenty poznawcze najbardziej znanego fizyka w historii, jego sposób spojrzenia na świat i rządzące nim prawa. Czy wiecie, że 16-letni Einstein wyobrażał sobie, jak wyglądałaby podróż na promieniu światła? To niestandardowe, kreatywne patrzenie na otoczenie przeczy temu, jak postrzegamy niestety szkolną wersję fizyki. Przedmiot, który trzeba wkuć na blachę, zdać i zapomnieć. Szkoda, gdyż to bardzo krzywdzące podejście. Fizyka może inspirować.

Na kolejnych stronach autor omawia między innymi pojęcia czasu, przestrzeni i ruchu. Dowiemy się przykładowo, jak mierzymy te wartości (od zegara słonecznego do atomowego), czy są one stałe, czy względne, czym jest układ odniesienia, jakie znaczenie ma prędkość światła, co nazywamy dylatacją czasu, dlaczego czasami długość się kurczy, a masa rośnie.

Wszystkie te trudne i - bądźmy szczerzy - dość abstrakcyjne pojęcia w przystępny sposób tłumaczy doktor Albert wraz z asystentką Alicją. Odwołują się przy tym do wyobraźni odbiorcy, jego codziennych doświadczeń, wykonują eksperymenty. Stawiają pytania, intrygują i zaciekawiają.

W kolejnej części - „Kwarki, fotony i jajko na twardo, czyli fizyka kwantowa i jej tajemnice” - również spotykamy znanych naukowców i ich osiągnięcia: Newtona i prawo powszechnego ciążenia oraz trzy zasady dynamiki, Plancka i kwanty, Maxwella i fale świetlne, po raz kolejny Einsteina i fotony, Bohra i kwantowy model atomu, Heisenberga i zasadę nieoznaczoności, Skłodowską-Curie i każdy wie co. Mnóstwo wiedzy, ogrom informacji, ale tak jak w poprzednim tomie podany w sposób przyjazny, skrótowy i przejrzysty.

Czytelnicy znajdą tu zaskakująco wiele informacji. Od klasycznej fizyki Newtonowskiej, zagadnień związanych z energią i światłem, poprzez wytłumaczenie budowy atomu (w tym kwantowej), układ okresowy pierwiastków, zdefiniowane molekuły i widma atomowe. W obrazowy sposób przedstawiono np. słynny problem związany ze stanem pewnego kota, efekt tunelowy, zasadę nieoznaczoności oraz splątanie kwantowe. I wreszcie antymateria. Strach się bać.

Duży plus za kwantową oś czasu, którą znajdziecie na samym końcu książki, porządkującą przedstawione wcześniej teorie, idee i twierdzenia od równań Maxwella po rok 2017 i komputery kwantowe. Zwróćcie również uwagę na dwie ważne, choć skromne strony. Na pierwszej z nich autorzy podali kilka przykładów zastosowania fizyki kwantowej w codziennym życiu, od mikrofalówki i kuchenki indukcyjnej, przez telefony komórkowe i rentgen, po lasery i zwykłe oświetlenie LED. Kolejna zaś to fizyka przyszłości, czyli to, co już się dzieje lub zdarzyć się może, w tym komputery kwantowe, teleportacje, nanoroboty, elastyczne ekrany. Wszystko to, czym żywi się fantastyka, co inspiruje twórców science fiction.

 

Forma książek trochę zwodzi. Na pierwszy rzut oka wesoła, przyjazna może sugerować, że treści w niej zawarte znajdą uznanie jedynie w oczach młodszych dzieci. Nic bardziej mylnego, to lektura przeznaczona przede wszystkim dla uczniów starszych klas szkoły podstawowej. Choć język jest prosty, sposób podania przystępny, to autorzy wcale nie unikają trudnej terminologii. Przykładowo określenie dualizm korpuskularno-falowy brzmi poważnie i może onieśmielać. Jestem jednak pewna, że nawet wśród siedmiolatków znajdą się dzieciaki, które książka zaciekawi. I nie jest ważne, że w tej chwili wiele tematów będzie za trudnych, niektóre zagadnienia zbyt abstrakcyjne. Ziarenko inspiracji zostanie zasiane.

Przyswajanie abstrakcyjnych treści ułatwią z całą pewnością lekkie, często humorystyczne, zawsze bajecznie kolorowe ilustracje autorstwa Eduarda Altarriby. Artysta, by wyróżnić poszczególne zagadnienia, wykorzystuje wielkość i krój czcionek, wypunktowania, infografiki, wykresy, elementy komiksowe, scenki sytuacyjne, schematy. W efekcie czytelnik dostaje pozycję nowoczesną, dynamiczną, w której nie ma miejsca na nudę.    

v

Z własnego doświadczenia wiem, że warto odczarować fizykę, pokazywać ją nieco inaczej - z jednej strony podkreślając jej praktyczny charakter, z drugiej akcentując jej tajemniczość, jej zdolność rozbudzania wyobraźni, kreowania nowej rzeczywistości. Właśnie tak jak autorzy tych pozycji. W fizyce bowiem kryje się i teraźniejszość, codzienność, i przyszłość, w tym odpowiedzi na jedne z najważniejszych wyzwań stojących przed ludźmi. Podsuńcie dzieciom obie książki, może to właśnie wśród dzisiejszych nastolatków znajdą się przyszli badacze, naukowcy, którzy wywrócą wszystko to, co wiemy dziś o fizyce, może odkryją zjawiska i prawa, których dziś nawet nie jesteśmy w sobie wyobrazić. Kto wie.   

CZAS SIĘ ROZCIĄGA, DŁUGOŚCI SIĘ SKRACAJĄ, MASY ROSNĄ, CZYLI TEORIA WZGLĘDNOŚCI I JEJ TAJEMNICE
Tekst: Sheddad Kaid-Salah Ferrón
Ilustracje: Eduard Altarriba
Tłumaczenie: Joanna Głębocka
Wydawnictwo: Adamada
Data wydania: 2021
Liczba stron: 48
Oprawa: twarda
Format / forma: kwadratowa
Sugerowany wiek: 10+

Książkę znajdziesz w tych sklepach

KWARKI, FOTONY I JAJKO NA TWARDO, CZYLI FIZYKA KWANTOWA I JEJ TAJEMNICE
Tekst: Sheddad Kaid-Salah Ferrón
Ilustracje: Eduard Altarriba
Tłumaczenie: Katarzyna Kaszorek
Wydawnictwo: Adamada 
Data wydania: 2021 (II)
Liczba stron: 45
Oprawa: twarda
Format / forma: kwadratowa
Sugerowany wiek: 10+

Książkę znajdziesz w tych sklepach

Czytaj więcej »

„Obrazy matematyki. Z wizytą w muzeum sztuki”, czyli duet idealny

18 czerwca

„Obrazy matematyki. Z wizytą w muzeum sztuki”, czyli duet idealny

Sztuka kontra nauki ścisłe. Wolność, kreatywność kontra sztywne reguły, nienaruszalne zasady. Czy na pewno takie przeciwstawienie ma sens? Czy rzeczywistość wygląda zupełnie inaczej? „Obrazy matematyki. Z wizytą w muzeum sztuki” (tekst: Majungmul, ilustracje: Kim Yun Ju) to pozornie bardzo prosty picturebook, który udowadnia, że ustanowione przez królową nauk prawa, wzory i twierdzenia rządzą każdą dziedziną, że sztuka bez matematyki byłaby jedynie zwykłą bazgraniną, bohomazem lub, co gorsza, nie istniałaby wcale. Nie wiem, która wizja bardziej przeraża.

Konstrukcja książki nie zaskakuje. I dobrze, dzięki temu lepiej wybrzmiewa jej przekaz. Pewna czteroosobowa rodzina udaje się do muzeum i tam na kolejnych ekspozycjach szuka śladów powiązań między matematyką a sztuką. Znajdują ich mnóstwo. Czasami to oczywistości, innym razem odkrycia zdumiewają.

  

Do tej pierwszej kategorii należą między innymi liczby w roli obiektów przedstawionych na obrazach. Oczywistość. To także punkty tworzące linie i kształty, wreszcie to figury, za pomocą których można narysować niemal wszystko. Kolejny matematyczny trop to różne ujęcia tej samej sceny, różne spojrzenia na ten sam przedmiot - z przodu lub z boku, pod różnymi kątami, z góry lub z dołu, z bliska bądź z oddali. To nic innego niż doskonale nam znana perspektywa. Wreszcie poznajemy symetrię, harmonię i powtórzenia. Rytm dzieła. I w końcu analizujemy oddane w sztuce pojęcie czasu - przeszłości, teraźniejszości i przyszłości.

Druga część książki ma charakter teoretyczny, przeznaczony dla nieco starszego odbiorcy, w tym dorosłego pośrednika, kogoś, kto ukierunkuje, wytłumaczy, wskaże. Znajdziemy w niej m.in. podstawowe informacje o człowieku witruwiańskim, boskich proporcjach, wstędze Möbiusa i złudzeniach optycznych.

Zaskoczyło mnie, jak wiele treści, informacji kryje ta na pierwszy rzut oka niepozorna pozycja. Krótkie zdania, minimalistyczne opisy skupiające się na jednym, ściśle matematycznym aspekcie przedstawionego na wystawie dzieła. A jest ich wiele, w tym obrazy J. Johnsa, G. Seurata, W. Kandinsky'ego, Piccassa, E. Degasa i innych umieszczone na muzealnych ścianach. Różne konwencje, style, epoki i jeden wspólny mianownik. Matematyka. Kurator tej wystawy odrobił swoją lekcję na szóstkę. Wybrane przykłady są czytelne nawet dla młodszych dzieci, dobrze ilustrują omawiane zagadnienia.

Przystępnej, atrakcyjnej formie podania pozornie trudnej tematyki towarzyszą aktywizujące zadania dla małych koneserów sztuki kształcące z jednej strony umiejętności analityczne, z drugiej kreatywność. Poszukiwanie matematyki w sztuce może być przecież fascynujące, szczególnie gdy detektywistyczne analizy uatrakcyjniają twórcze zadania. Świetne połączenie.

Gwarantuję, że po lekturze „Obrazów matematyki” dzieci zupełnie inaczej spojrzą i na dzieła artystyczne, i na arytmetykę oraz geometrię. I jedna, i druga dziedzina może porywać. Jedna bez drugiej nie istnieje. Matematyka nie bez powodu nazywana jest królową nauk. Nauk i sztuk wszelakich (poproszę o taką pozycję poświęconą powiązaniom między matmą a muzyką). Inspiruje, wyznacza trendy, określa kanony. Znajdziemy ją wszędzie.

OBRAZY MATEMATYKI. Z WIZYTĄ W MUZEUM SZTUKI
Tekst: Majungmul
Ilustracje: Kim Yun Ju
Tłumaczenie: Łukasz Janik
Wydawnictwo: Adamada
Data wydania: 2020
Oprawa: twarda
Liczba stron: 36
Format / forma: klasyczna książka w kwadracie
Sugerowany wiek: 6+

Książkę kupisz w tych sklepach

Czytaj więcej »

„Wielka księga ciemności”, czyli ekscytujące życie w (pół)mroku

07 stycznia

„Wielka księga ciemności”, czyli ekscytujące życie w (pół)mroku

Ciemność oznacza tajemnicę, strach przed tym, co może potencjalnie skrywać. Ciemność to z reguły świat, którego nie znamy, więc się go boimy. Po prostu. Na szczęście ciemność to także pełna życia kraina, którą człowiek w dużym stopniu oswoił, rozproszył mrok. Oświetlona przestaje przerażać, ale wciąż intryguje. Właśnie o tej fascynującej przestrzeni opowiada „Wielka księga ciemności” autorstwa Heleny Haraštovej. 

Najkrócej rzecz ujmując, autorzy zabierają czytelników na wyprawę w mrok. Niekoniecznie oznacza on po prostu nocną ciemność, to także m.in. eksplorowanie oceanicznych głębin i hipotetyczny lot na Księżyc. Przede wszystkim jednak dzieci mogą odkryć, że gdy zapada zmierzch, gdy większość z nas pogrąża się w błogim śnie, życie wcale nie zamiera, a wręcz przeciwnie - jest w pełnym rozkwicie.

Opowieść rozpoczyna się od wytłumaczenia, czym tak naprawdę jest światło. Następnie przedstawiono krótki rys historyczny pokazujący różne metody rozpraszania mroku stosowane przez człowieka począwszy od najstarszego płonącego kawałka gałęzi aż po współczesną żarówkę. Wreszcie uzbrojeni w podstawową wiedzę teoretyczną możemy ruszać na podbój ciemnego świata.

 

Pierwszy przystanek to przyroda i gatunki zwierząt, których królestwem jest noc. Dowiemy się także, jak dużą rolę w życiu roślin odgrywa ciemność. Zanurkujemy w morskich głębinach z natury swej pozbawionych światła. Wreszcie udamy się w miejsca, które nigdy nie śpią, czyli na lotniska, terminale, dworce, komisariaty, pogotowia ratunkowe, do szpitali, teatrów, hoteli, redakcji, piekarni. W miastach zawsze bowiem tętni życie. Ale nie tylko. Wyprawę kończymy na wsi, gdzie nocą również wiele się dzieje.  

Ciekawie prezentuje się sama forma graficzna wydania. Intryguje piękna okładka. Smoliście czarna, z odrobiną żółtego światła i z wytłoczoną panoramą miasta. Przyjrzyjcie się bliżej temu, co kryje się w mroku, zajrzyjcie do okien budynków. Tam toczy się życie. Podobno oprawa świeci w ciemności, cóż, nie mamy chyba w domu wystarczająco mrocznego pomieszczenia, bo udało nam się uzyskać bardzo nikły blask. 

W środku znajdziemy dość przyzwoite ilustracje, za które odpowiadał Jiří Franta, i to, co dzieci lubią najbardziej - bardzo udane rozkładane strony tworzące naprawdę duże plansze, które sprawdzą się jako całkiem sensowna wyszukiwanka. Świetny efekt uzyskano dzięki umieszczeniu na ciemnym tle żółtych elementów, jasnych plam, które możemy zobaczyć nocą. To przykładowo neony, oznaczenia taksówek, uliczne latarnie, okna i świetliki w budynkach.  

„Wielka księga ciemności” to interesująca, przyzwoita pozycja, porządnie opracowana, z kilkoma uatrakcyjniającymi lekturę smaczkami. Krótki encyklopedyczny przewodnik po nocnym świecie. Prosty, przystępny język, treść przedstawiona w formie krótkich haseł bez zbędnej terminologii sprawia, że tą wersją opowieści o tym, co się dzieje, gdy zapada noc, zainteresują się raczej starsze przedszkolaki i młodsi uczniowie. Naukowe, faktograficzne podejście na pewno ułatwi przezwyciężenie złych emocji, nocnych lęków i strachów. Starsi mogą czuć się nieco zawiedzeni, szczególnie że i tytuł, i okładka sugerują trochę poważniejsze treści. Nam zabrakło odrobiny dreszczyku, ekscytacji. W końcu to książka o tym, czego nie znamy, o nocy, o najbardziej mrocznych zakątkach Ziemi.  (5-10 lat) 

WIELKA KSIĘGA CIEMNOŚCI
Tekst: Helena Haraštova
Ilustracje: Jiří Franta
Tłumaczenie: Piotr Salewski
Wydawnictwo: Adamada
Data wydania: 2016
Liczba stron: 28 (5 rozkładanych plansz)
Oprawa: twarda
Format / forma: książka
Sugerowany wiek: 5-10 lat

Czytaj więcej »

„Sowa czy puszczyk?”, czyli merguez czy chipolata

19 listopada

„Sowa czy puszczyk?”, czyli merguez czy chipolata

 

Lubię pozycje dla dzieci, które porządkują świat, nienachalnie edukują. „Sowa czy puszczyk? 52 pary, których już nie pomylisz” należy właśnie do tej kategorii książek. Emma Strack w lekki i przystępny sposób tłumaczy różnice pomiędzy rzeczami, zjawiskami pozornie podobnymi, a jednak innymi. Często mylonymi. Czy na pewno każdy z nas bez trudu odróżni klementynkę od mandarynki, mewę srebrzystą od śmieszki lub margerytkę od stokrotki? Przy okazji autorka przekazuje mnóstwo dodatkowych informacji z różnych dziedzin wiedzy. To takie niby drobiazgi, to smaczki, ciekawostki, które sprawiają, że nauka przestaje być nudna.   

Autorka nie ogranicza się do jednej, ściśle określonej dziedziny. Wręcz przeciwnie - eksploruje świat wokół nas bez żadnych ograniczeń. Nie oznacza to, że w książce panuje chaos. Ba, porządek jest wręcz wzorcowy, gdyż wybrane pary podzielone zostały na czytelne kategorie. 

Zaczynamy od królestwa zwierząt. W tej części dowiemy się między innymi, jak odróżnić królika od zająca, jelenia od renifera czy baktriana od dromadera. W kolejnym rozdziale przyglądamy się jedzeniu, Czy sorbet to to samo, co lody? Dlaczego niektóre kasztany możemy jeść, a inne niekoniecznie powinny stanowić część naszego jadłospisu? Czemu czekolada bywa biała? Co wybrać - masło czy margarynę? 

Kolejna kategoria to geografia. Tym razem nauczymy się odróżniać strumień od rzeki, stalaktyt od stalagmitu, tornado od cyklonu, Antarktydę od Arktyki i Wielką Brytanię od Anglii. Następnie wracamy do codzienności i przeglądamy zawartość garderoby i upewniamy się, czy na pewno wiemy, jak wyglądają szorty, a jak bermudy, jak parka, a jak anorak, jak ponczo, a jak peleryna.

Wreszcie przyglądamy się ludzkiemu ciału. Tu zestawiono ze sobą między innymi takie pary jak zarodek - płód, tęczówka - źrenica, żyła - tętnica czy afro - loki. Na koniec udajemy się na wycieczkę do miasta, a tam szukamy różnic i podobieństw pomiędzy autobusem i autokarem, mapą i planem, bazyliką i katedrą, tarasem i balkonem. Oczywiście to tylko przykłady pojęć analizowanych w książce, jest ich dużo więcej. 52 pary, czyli 104 konkretne rzeczy.

Wszystko to podano w dość atrakcyjny sposób za pomocą krótkich, skondensowanych, najczęściej jednozdaniowych bloków tekstu, wyliczeń i prostych, wyrazistych ilustracji, za które odpowiadał Guillaume Plantevin. Każdej parze poświęcono jedną rozkładówkę, na której w centralnej części umieszczono realistyczne lub schematyczne, zawsze wyraziste grafiki przedstawiające omawiane słowa. Spójrzcie zresztą na samą okładkę - te sowy hipnotyzują.

Choć język jest dość przystępny, czasami pojawiają się stosunkowo trudne terminy. Przyznaję, z reguły dobrze objaśnione. Treść nie przytłacza, to nie ciągły wykład, ale zbiór ciekawostek, wybranych naukowych danych, anegdotek. Taki almanach, w którym znajdziemy informacje pozwalające dzieciom zdobyć trochę dodatkowej wiedzy, a nam dorosłym błysnąć w towarzystwie, gdy będziemy z pewnością znawcy tłumaczyć laikom, czym się różni merguez od chipolaty. 

Niektóre pary wydają się oczywiste, niektóre zaskakują. Nigdy nie zestawiałam ze sobą choćby pingwina i alki. Te dwa gatunki wydawały się tak odległe, tak różne. Dzięki książce odkryłam, że łączy je wiele. I to siła tej pozycji - autorka pokazuje nie tylko to, co odróżnia, cechy dystynktywne danych pojęć, ale i analizuje to, co wspólne. Dużym plusem jest również dostosowanie opisów do polskiego odbiorcy, choć w kilku miejscach zabrakło mi lepszej lokalizacji treści.

 

„Sowa czy puszczyk?” to z całą pewnością książka interesująca, intrygująca i kształcąca. Sprawdzi się znakomicie jako uzupełnienie domowej popularnonaukowej biblioteczki dziecka w wieku wczesnoszkolnym. Jako że wydana została dość atrakcyjnie (ciekawe ilustracje, twarda, lakierowana okładka) doskonale nadaje się na prezent, a Mikołajki przecież tuż tuż.  

SOWA CZY PUSZCZYK? 52 PARY, KTÓRYCH JUŻ NIE POMYLISZ
Tekst: Emma Strack
Ilustracje: Guillaume Plantevin
Tłumaczenie: Iwona Janczy
Wydawnictwo: Adamada
Data wydania: 2018
Oprawa: twarda, lakierowana
Liczba stron: 120
Format / forma: klasyczna książka
Sugerowany wiek: 6+

Czytaj więcej »

„Kury, czyli krótka historia o wspólnocie”, czyli demokracja w kurniku

22 października

„Kury, czyli krótka historia o wspólnocie”, czyli demokracja w kurniku

„Kury, czyli krótka historia o wspólnocie” to zgodnie z tytułem opowieść krótka, ale treściwa, zabawna i mądra, i bardzo przewrotna. Laurent Cardon stworzył współczesną przypowieść o współpracy, wypracowywaniu kompromisów, o zachowaniu stada / grupy w obliczu potencjalnego zagrożenia, o przywództwie czytelną nawet dla najmłodszych dzieci. 

Akcja przedstawia się następująco. Początek zapowiada kryminalną intrygę. W pewnym gospodarstwie żyją tuż obok siebie trzy rodzaje kur: białe, czarne i rude. Pewnego ranka w tajemniczych okolicznościach znika pewna parka: biały kogut Marcel i ruda tłuściutka Gertruda. Wśród ptactwa wybucha panika. Cóż to się stało? Porwanie? Drapieżnik? Kury próbują zjednoczyć się wobec nienazwanego niebezpieczeństwa i postanawiają stworzyć armię.

I właśnie opis tego procesu tworzenia, ścierania się stanowisk, prób zadowolenia wszystkich stron, wyłaniania liderów, podejmowania decyzji to najbardziej zajmująca część książki. W prostych słowach, na minimalistycznych ilustracjach Cardon strona po stronie tłumaczy, jak rozwiązywać konflikty i jak tego nie robić, pokazuje różne warianty współpracy, wskazuje na potencjalne punkty zapalne, na mielizny populizmu. Kury jak to kury stanowią masę - przerażoną, zagubioną, chaotyczną. Każdy tłum potrzebuje przywódcy, lidera, który łączy, reprezentuje interesy, wyznacza kierunek. Tak jest w też w tym przypadku. To naprawdę wartościowa lekcja komunikacji i realistyczny wręcz opis zachowania grupy. Uderza, że w ferworze dyskusji kury tak naprawdę tracą z oczu cel swojej misji, zapominają, dlaczego muszą stworzyć armię. Chyba skądś to znamy.

Każda rozkładówka to odrobina tekstu wciśniętego gdzieś na górze i całostronicowy obraz kurzego zamieszania, tak jakby autor jak reporter fotografował kolejne etapy procesu formowania konsensusu. Kadry przedstawiają oczywiście kury i tylko kury oraz różne warianty ustawień. Co ważne, udało się w punkt oddać emocje i klimat towarzyszące dyskusjom - i chaos, i skupienie, i kurnikowy rwetes, i bojowe nastawienie, i harmider, i skupienie. Wszystko to podano z dystansem i dużą dawką humoru. 

„Kury, czyli krótka historia o wspólnocie” mogą posłużyć jako świetny pretekst do trudnych rozmów o naszych własnych zachowaniach, o psychologii tłumu i o tym, na czym polega współpraca i kompromis i jaką mają moc. Obrazkowa, przyjazna forma nie wyklucza istotnej, dość poważnej tematyki, wręcz przeciwnie - często właśnie dzięki niej to, co wydaje się być dość abstrakcyjne, okazuje się tak bliskie naszej codzienności. Zachowania kur powielamy bowiem dzień w dzień, i gdy musimy obronić się przed zagrożeniem, i gdy wybieramy, czym będziemy się właśnie bawić. Mechanizm zawsze jest ten sam. 

No i to zakończenie. Przezabawne, choć dość dorosłe.

KURY, CZYLI KRÓTKA HISTORIA O WSPÓLNOCIE
Tekst i ilustracje: Laurent Cardon
Tłumaczenie: Tomasz Swoboda
Wydawnictwo: Adamada
Data wydania: 2020
Oprawa: twarda
Liczba stron: 48
Format/forma: gigantyczna i chuda
Sugerowany wiek: 4+

Czytaj więcej »

„Everest”, czyli monumetalny tom o monumentalnych sprawach

18 grudnia

„Everest”, czyli monumetalny tom o monumentalnych sprawach

Kolejka na Mount Everest. Gigantyczny korek na najwyższej górze świata. Nie wierzyłam własnym oczom, gdy nie tak dawno zobaczyłam słynne już zdjęcie. Wspinacz za wspinaczem. Człowiek za człowiekiem. W rządku. Dziesiątki ludzi ogarniętych jedną obsesją. Stanąć na górze świata, zdobyć to, co wydaje się dla zwykłego śmiertelnika nieosiągalne. Tylko czy aby na pewno tak to powinno wyglądać? Czy w tym taśmowym przekraczaniu ludzkich możliwości nie zniknęła gdzieś magia wynikająca z wyjątkowości doświadczenia, jego elitarności? Nie mnie odpowiadać na to pytanie. Nigdy nie czułam potrzeby narażania życia, by poczuć jego pełnię. W zupełności wystarczą mi książki i wyobraźnia.

„Everest” autorstwa Sangmy Francis, zajmująca opowieść o tej niesamowitej górze i Himalajach przypominająca przejrzysty przewodnik, doskonale spełnia się w tej roli. Dostarcza informacji, twardych danych, a jednocześnie kusi klimatycznymi legendami i naprawdę inspiruje. Co ważne mimo monumentalnego tematu nie przytłacza. Treść dobrana i podana jest tak, by zaciekawić już siedmiolatka. 

Najwyższa góra świata ukazana została we wszystkich możliwych kontekstach. Poznajemy genezę łańcucha Himalajów w ujęciu geologicznym i mitologicznym. Porównamy Mount Everest z pobliskimi górskimi gigantami i dowiemy się, jak mierzy się wysokość gór i innych niedostępnych miejsc. Autorka dużo uwagi poświęca również tamtejszemu ekosystemowi - roślinności, endemicznym zwierzętom.

Równie fascynujący wydaje się być rys kulturowo-religijny. W tajemniczy, wręcz mistyczny klimat wprowadzą czytelników miejscowe legendy. Odwiedzimy także najważniejsze świątynie, spotkamy miejscowych Szerpów, dowiemy się kilku ciekawostek o życiu w tej trudnej i niegościnnej krainie na pograniczu Tybetu i Nepalu.

Everest to także wyzwanie dla człowieka. Przytłaczająca monumentalność góry, jej niedostępność, groza, którą budzi, prowokują do prób przełamania ograniczeń ludzkiego organizmu, do zmierzenia się z własnymi słabościami, do pokonania absolutu. Takim właśnie śmiałkom poświęcona jest znaczna część opowieści. Autorka krótko w punktach kreśli historię himalaizmu od pierwszych wypraw do dziś, historię pełną i sukcesów, i porażek.   

Czytelnicy mają również okazję poznać himalaizm od kuchni. Przedstawiony został między innymi typowy ekwipunek wyprawy, bazy pod Everestem. Zobaczymy też, jak zmieniał się wygląd maski tlenowej. Francis nie zapomina przy tym o przybliżeniu zagrożeń czyhających na wspinaczy. Niektóre są oczywiste - lawiny, mróz, słoneczne oparzenia i brak tlenu. Nazwy innych brzmią jak z fantastycznej opowieści - lodospady, biała ciemność, seraki.

Co ciekawe, okazuje się, że najwyższa góra świata to także matka kilku wynalazków, które znamy z codziennego życia. Jakich? Sprawdźcie w książce. Everest inspiruje w wielu wymiarach. 

Autorka nie ucieka również od tematów trudnych. Odnosi się do wpływu zmian klimatycznych na himalajskie lodowce, wspomina o komercjalizacji wypraw i o coraz większym problemie ze śmieciami i to nie tylko tymi z tworzyw sztucznych. Warunki klimatyczne panujące na tak dużych wysokościach uniemożliwiają rozkład nawet odpadów organicznych. Niby oczywiste, ale nigdy o tym nie pomyślałam.

Przystępny tekst podzielony na krótkie, treściwe notki urozmaicają dłuższe całostronicowe opowieści, w których poznajemy miejscowe mity i legendy. O Yeti słyszał chyba każdy, ale czy znamy choćby historię Szambali czy bogini Ganga.

Podoba mi się konsekwentne zróżnicowanie języka. Momentami nieco pompatyczny kształtuje podniosłą, nieco mistyczną atmosferę, podkreśla boskość góry. Jednak gdy poruszane są kwestie techniczne, gdy mowa o ekosystemach, ekwipunkach i innych tego typu sprawach, zmienia się, staje się przejrzysty i konretny. Autorka dba, by wszystkie trudne terminy zostały wyjaśnione, dodatkowo na końcu książki umieszczono słowniczek.

Na uwagę zasługuje stylowa szata graficzna, o którą zadbała Lisk Feng. Już  okładka czaruje. Twarda, z lakierowanymi elementami przedstawia tytułowego bohatera opowieści, czyli majestatyczny szczyt, na tle rozgwieżdzonego nieba. Klimat książki współtworzy mroźna, surowa kolorystyka, czyli głównie biel, zgaszony błękit i różne odcienie szarości. Często pojawiają się przejrzyste wykresy, mapy, wyliczenia. Największe wrażenie robią jednak rozkładówki rozpoczynające każdy rozdział - pełne przestrzeni szerokie ujęcia świetnie oddają wysokogórski bezkres, przyciągającą jak magnes pustkę. Cudo.

„Everest” to dosłownie monumetalna książka, która pobudza wyobraźnię i tak jak tytułowa góra inspiruje. Wszystko w niej gra. Przystępny język, przejrzysty układ, ciekawe ilustracje sprawiają, że to dobra propozycja dla dzieci już od 7. roku życia i to nie tylko tych, które już zdążyły zakochać się w górskich klimatach.

Bardziej wiekowi (ale wciąż początkujący) znawcy himalajskich przestrzeni także nie powinni być zawiedzeni. Sangma Francis prezentuje to, co najbardziej istotne, wprowadza do tematu. Wydawca zachęca jednak do dalszych poszukiwań, umieszczając na końcu książki kilka propozycji dodatkowych lektur (również dla dzieci). Odważcie się zdobyć najwyższy szczyt świata, oczywiście w wyobraźni. Ostatnio panuje tam stanowczo zbyt duży tłok.

EVEREST

Tekst: Sangma Francis

Ilustracje: Lisk Feng

Wydawnictwo: Adamada

Data wydania: 2019

Liczba stron: 80

Oprawa: twarda

Format/forma: monumentalna

Sugerowany wiek: 7+

Czytaj więcej »