„Rekiny. Najlepsi myśliwi w przyrodzie” i „Dinozaury. Skamieliny i pióra”, czyli komiksy w służbie nauki

29 stycznia

„Rekiny. Najlepsi myśliwi w przyrodzie” i „Dinozaury. Skamieliny i pióra”, czyli komiksy w służbie nauki

Nazwa serii mówi wszystko. Naukomiks to formuła, w której konkretną wiedzę, twarde fakty podano w atrakcyjny z definicji sposób, to kombinacja, która sprawdza się niemal zawsze. Komiks jak magnes przyciąga większość młodszych odbiorców. Dinozaury i rekiny to także niemal pewniak wśród dziecięcych tematów, bardzo mocno działający na wyobraźnię. Nie dziwi więc, że do tej pory w ramach cyklu wydano dwa tomy poświęcone właśnie tym zwierzętom, czyli ekscytujące „Rekiny” oraz fascynujące „Dinozaury”.

„Rekiny. Najlepsi myśliwi w przyrodzie” autorstwa Joego Flooda to solidne, nowoczesne w formie i dość klasyczne w treści kompendium, w którym czytelnik znajdzie mnóstwo faktów dotyczących poszczególnych gatunków rekinów - od tych najmniejszych po prawdziwe olbrzymy. Pozna ich zwyczaje, siedliska, sposoby odżywiania się. Odkryje ich jakże różną od ludzkiej anatomię. Wreszcie dosłownie zajrzy w groźne paszcze, by ujrzeć niesamowite uzębienie. Też takie chcę. Zamiast kolejnej wizyty u dentysty, zamiast implantów i sztucznych szczęk zawsze gotowy do użycia kolejny garnitur zębów. Cud natury!

W komiksie nie zabrakło krótkiej opowieści o ewolucji rekinów, jednych z najstarszych zwierząt na Ziemi - od samych początków przed ponad 400 milionami lat. Mnogość form, sposoby najbardziej efektywnego dostosowania się poszczególnych gatunków do otoczenia wywierają duże wrażenie. Wspomniane zęby to tylko przykład.

Przez całą książkę autor próbuje odczarować niezasłużoną złą sławę rekinów postrzeganych przez człowieka jako krwiożercze bestie, gustujące w ludzkim mięsie maszyny do zabijania. Cóż, od klasycznych „Szczęk” taki właśnie obraz tych majestatycznych drapieżników utrwalił się w popkulturze. Okazuje się, że prawda jest zupełnie inna, a krzywdzący stereotyp spowodował, że niektórym gatunkom rekinów grozi wyginięcie. To my, ludzie, stanowimy większe zagrożenie. W wyniku działań człowieka liczebność niektórych grup tych zwierząt zmniejszyła się aż o 90 procent.

Wszystkie informacje podano w przystępny sposób, choć autor nie unika specjalistycznego słownictwa. Zawsze jednak naukowe terminy zostają wyjaśnione, dodatkowo na końcu książki znajduje się niewielki słowniczek. Komiksowa forma ułatwia zapamiętywanie, klasyczne kadry przeplatają mapki, wykresy i schematy. Dodatkową przeciwwagą dla nieraz dość poważnych treści jest wszechobecny humor. Nastoletni żarłacz brunatny, który chyba nigdy nie wyprowadzi się z rodzinnego domu, wymiata!

„Dinozaury. Skamieliny i pióra” autorstwa MK Reed i Joego Flooda to komiks, który naprawdę mnie zaskoczył. Spodziewałam się kolejnej pozycji o dinozaurach, czyli wyliczanki gatunków, informacji o ich wyginięciu i kilku danych o nieistniejącym świecie. Dinozaurowej klasyki, której pełno na księgarskim rynku. Nic bardziej mylnego. Owszem, czytelnik dowie się tego i owego o tyranozaurach, teropodach i welociraptorach. Przede wszystkim jednak autorzy skupili się na historii paleontologii.

Nuda? O nie. Początki badań nad dinozaurami przypominają raczej scenariusz filmu sensacyjnego z dość mocnymi akcentami komediowymi. Awantury i awanturki, przypadki i przepychanki, ciężka, żmudna, codzienna praca i niesamowita przygoda, zawiść i współpraca, wieczna sława i zapomnienie. I niesamowite emocje towarzyszące pierwszym odkryciom, przełomom naukowym wywracającym wszystko, co ustalono, do góry nogami. Indiana Jones czułby się doskonale w towarzystwie pionierów paleontologii.

Autorzy pokazują również, w jaki sposób dinozaury (o których istnieniu nikt jeszcze wtedy nie widział) wpływały na dawne wierzenia, mity, jak odnalezione przez przypadek tajemnicze kości zapładniały wyobraźnię ludzi w czasach przednaukowych. Ba, ten proces trwał nawet, gdy o wielkich gadach wiedziano już dość sporo. Choćby słynny potwór z Loch Ness całkowicie zmienił aparycję po odkryciu plejozaura. 

Historia paleontologii to główna oś narracyjna, wokół której pojawiają się wszystkie ważne z punktu widzenia wiedzy o pradawnych gadach tematy. Jak na tak krótką pozycję uwzględniono ich tu całkiem sporo. Dowiemy się, jak powstają skamieliny, dlaczego poszczególne gatunki miewają czasem tak dziwaczne nazwy, czym różnią się dinozaury gadziomiednicze od ptasiomiedniczych i czy dawne gady były stało- czy zmiennocieplne. Przekonamy się także, czy wszystkie dinozaury na pewno wymarły.

Nie zabrakło również krótkich informacji o ogólniejszych teoriach tworzących kontekst dla badań paleontologicznych, pozwalających ułożyć dostępne elementy układanki w większą całość. Pojawiają się między innymi Darwin i jego teoria ewolucji, Wegener i koncepcja dryfu kontynentalnego oraz Rutherferd i jego metoda datowania izotopowego.

Podobają mi się krótkie podsumowania przyporządkowane do konkretnej daty, pokazujące, co uznawano w danym momencie za pewnik. Uzmysławia to czytelnikowi, że nauka, niezależnie od dziedziny, nie jest dana raz na zawsze, że wraz z nowymi odkryciami, nowymi danymi, nowymi technikami badawczymi nasza wiedza się wciąż zmienia. Wszystko jest poddane ciągłej weryfikacji, nie ma dogmatów, o czym przekonali się nawet autorzy książki i... brontozaur.

Jak w poprzedniej pozycji, tak i tu wszystkie te dość trudne zagadnienia przedstawiono w bardzo prosty i czytelny sposób. Mapki, grafiki, wykresy, porównania wzbogacają główną opowieść i porządkują naukowe informacje i twarde dane. Oczywiście, nie zabrakło humoru, który widoczny jest szczególnie w grafikach. Super. Najbardziej jednak urzeka dystans autorów do własnego dzieła (sprawa wspomnianego już wcześniej brontozaura).

=============

Mimo podobnej formuły w każdej z książek ten sam schemat kompozycyjny został wykorzystany w inny sposób. „Rekiny” to skupiona na dziś ilustrowana próba rozwiania wszelkich mitów, plotek i naszych uprzedzeń względem tych niesamowitych drapieżników, „Dinozaury” to z kolei podwójna podróż do przeszłości, do prehistorii, w której odkrywamy bogactwo nieistniejącego już świata, i do czasów nowożytnych, gdy odkrycia i nauka pozwoliły rozprawić się z mitami i legendami narosłymi wokół tajemniczych szkieletów, czaszek i skamielin. Różna perspektywa warunkuje przy tym nieco inne rozłożenie akcentów, w obu przypadkach trafione i wyważone. Balans pomiędzy konkretną wiedzą a zabawną formą został zachowany.

To samo dotyczy warstwy graficznej. Mimo podobnej konwencji - realistycznej, ale z odrobiną dystansu, książki nie są identyczne. Dyskretne różnice dotyczą detali i kolorystyki, co szczególnie widać przy porównaniu kadrów opowiadających o morskich toniach z tymi, które dotyczą pierwszych odkryć paleontologicznych. 

Niewielki format Naukomiksów może trochę mylić. Wbrew pozorom na zaledwie 128 wypełnionych intrygującymi kadrami stronach czytelnik znajdzie naprawdę dużo konkretnych informacji przedstawionych czytelnie, z humorem, ale nie infantylnie. Dzięki temu zaciekawią one i ucznia pierwszych klas szkoły podstawowej, i nastolatka. „Rekiny. Najlepsi myśliwi w przyrodzie” to świetny wstęp do bliższego poznania budzących grozę morskich drapieżników, „Dinozaury. Skamieliny i pióra”, dzięki nieco odmiennej niż w innych pozycjach poświęconych dinozaurom na rynku perspektywie, sprawdzą się jako uzupełnienie klasycznych encyklopedii dla dzieci o tych prehistorycznych gadach. Dobra zabawa i walory edukacyjne. Czy do pełni szczęścia potrzeba czegoś więcej?

Obie książki uświadamiają czytelnikowi jeszcze jedną, chyba najważniejszą prawdę. Sprawdzaj, nie ufaj stereotypom, zawierz nauce, ale pamiętaj, że nawet ona nie jest niezmiennym dogmatem, więc sprawdzaj. Wciąż. Wszystko się zmienia, również nasza wiedza o świecie.

REKINY. NAJLEPSI MYŚLIWI W PRZYRODZIE
Tekst i ilustracje: Joe Flood
Tłumaczenie: Monika Gajdzińska
Seria: Naukomiks
Wydawnictwo: Nasza Księgarnia
Data wydania: 2019
Liczba stron: 128
Oprawa: twarda
Format / forma: klasyczny komiks
Sugerowany wiek: 6+

DINOZAURY. SKAMIELINY I PIÓRA

Tekst: MK Reed
Ilustracje: Joe Flood

Tłumaczenie: Anna Studniarek

Seria: Naukomiks
Wydawnictwo: Nasza Księgarnia

Data wydania: 2018

Liczba stron: 128

Oprawa: twarda

Format / forma: klasyczny komiks

Sugerowany wiek: 6+

Czytaj więcej »

„Czarny ptak”, czyli złe i dobre strony tajemnic

21 stycznia

„Czarny ptak”, czyli złe i dobre strony tajemnic

„Czarny ptak” Suzy Lee to książka, która wciąż mi się wymyka. Gdy już jestem po raz kolejny pewna, że odnalazłam klucz do jej zrozumienia, instrukcję odczytania ukrytych w niej sensów, jakieś moje przywołane z przeszłości doświadczenie, zabłąkana myśl burzą to przekonanie. I czytam znów, i próbuję setny raz zmierzyć się z lekturą. To cudowne czytelnicze doświadczenie, ciągłe sięganie w głąb siebie i nieustanne zatapianie się w obrazie i (dosłownie) kilku zdaniach. Mało pozycji ma tak magiczną moc.

Suzy Lee słowem i obrazem (a raczej obrazem i słowem) opisuje pewne wydarzenie z życia kilkuletniej dziewczynki. Przez uchylone drzwi obserwuje ona kłócących się dorosłych, pewnie rodziców. Czytelnik nie wie, co jest przedmiotem ostrej wymiany zdań, z jak dużego kalibru sprawą mamy do czynienia. Nie wie tego również główna bohaterka. Możemy się tylko domyślać, jak zagubiona się czuje, co sobie dopowiada, jakie scenariusze tworzy. Nikt jej przecież niczego nie mówi, niczego nie tłumaczy.

By poradzić sobie ze stresującą sytuacją, dziecko ucieka w świat wyobraźni. Szalony lot na skrzydłach czarnego kruka pozwala na chwilę zapomnieć, oddalić się dosłownie i w przenośni od problemów. Stworzyć własny świat, który choć pełen ryzyka, emocji, daje poczucie bezpieczeństwa. Opowieść Lee to hołd oddany potędze fantazji, podkreślający jej kojącą, wręcz terapeutyczną moc.

Ascetyczna forma, pozbawione detali rysunki, ograniczona do bieli i czerni kolorystyka litografii nadają obrazom poetycki charakter - niedopowiedziany, lekko rozmyty, pełen magii i tajemnicy. To właśnie ilustracja stanowi główny przekaźnik treści i chyba przede wszystkim emocji. Autorka gra cieniem, kontrastem, wielkością i proporcjami, by akcentować nowe znaczenia i zmiany w sposobie postrzegania wydarzeń przez bohaterkę.

„Czarny ptak” zachwyca wieloznacznością. Piętnaście zdań, piętnaście rozkładówek, z których każda może być traktowana jak oddzielne dzieło sztuki. Wszystko to pozwala nam na chwilę podejrzeć oddany symbolicznie wewnętrzny świat dziecka - jego marzenia, myśli, odczucia. Uderza siła emocji zaklętych w obrazach. Znajdziemy tu i niepewność, i strach, i chaos, ale i poczucie siły, wolności i sprawczości. Pełną skalę.

Mnie, dojrzałego odbiorcę, najbardziej poruszył inny aspekt tej historii. Mury, tajemnice, odgradzanie świata dzieci od świata dorosłych. Czasami potrzebne, czasami nie. Coś, czego nienawidziłam jako mała dziewczynka, i co uwiera mnie nadal. Autorka przy tym unika ocen, ale pokazuje konsekwencje. Przejmująco. Dogłębnie. W punkt. Nie sposób nie zatrzymać się na chwilę, nie zrewidować swojego postępowania, własnych rodzicielskich postaw.

Opowieść o szalonym locie dziecka i czarnego ptaka nie jest łatwą lekturą. Niekonwencjonalna forma graficzna, duży ładunek emocjonalny mogą sprawić, że niektórzy odbiorcy już na początku mogą się zniechęcić i to niezależnie od ich wieku. Niesłusznie. Warto dać się porwać tej historii, zanurzyć w niesamowitych grafikach, zrozumieć na swój własny sposób. I odnaleźć we własnej wyobraźni swój indywidualny, intymny odpowiednik czarnego ptaka, coś, co pozwala unieść się nad problemami, spojrzeć na nie z innej perspektywy, choć na chwilę zapomnieć. Lub wręcz odwrotnie - zmierzyć się z tym, co nas dręczy, ujarzmić, przestać się bać. Pamiętajcie, to książka nie tylko dla dzieci, w tej historii każdy z nas może odnaleźć siebie w wersji sprzed lat i w wersji z dziś.

Niestety, książki nie znajdziecie już w księgarniach. Szukajcie jej w antykwariatach, bibliotekach. Warto.

CZARNY PTAK
Tekst i ilustracje: Suzy Lee
Tłumaczenie: Edyta Matejko-Paszkowska
Wydawnictwo: Kwiaty Orientu
Data wydania: 2010
Liczba stron: 32
Oprawa: twarda
Format / forma: ascetyczny picturebook
Sugerowany wiek: 4+, dla każdego

Czytaj więcej »

„Kiedy wieloryby miały nogi”, czyli po co ptakom zęby

10 stycznia

„Kiedy wieloryby miały nogi”, czyli po co ptakom zęby

„Kiedy wieloryby miały nogi i inne niesamowite ścieżki ewolucji”, krótka i treściwa pozycja napisana przez Dougala Dixona, to przystępny wykład pokazujący, jak zmieniał się nasz świat i w jaki sposób zamieszkujące go organizmy przystosowywały się do panujących warunków.

Autor, brytyjski paleontolog i geolog, opowieść rozpoczyna od uporządkowania terminologii. Tłumaczy, czym jest ewolucja, na czym polegają mutacje, prezentuje oś czasu życia na Ziemi i wprowadza słowa z innego wymiaru, na przykład kladogramy. Gdy czytelnik dysponuje już odpowiednim zapleczem badawczym, może wyruszyć w fascynującą podróż przez ery i jak przez dziurkę od klucza podejrzeć niesamowite istoty, które zamieszkiwały ten świat. Co więcej, może odważyć się spróbować odpowiedzieć na najciekawsze pytanie. Dlaczego poszczególne zwierzęta wyglądały właśnie tak? Skąd się wzięła zadziwiająca różnorodność fauny? I wreszcie jak to się stało, że na Ziemi pojawił się człowiek?

Kluczem do tej wyprawy w przeszłość na szczęście nie jest jedynie chronologia. To byłoby nudne i banalne. Autor wybrał najciekawsze grupy zwierząt (i znowu wcale nie według klasycznej taksonomii) i najbardziej zastanawiające fakty z ich ewolucji. Każdy rozdział to czytelna prezentacja wybranego zagadnienia w formie punktów, wyliczeń, przejrzystych grafik. 

Dodatkowo wspomniane na kartach książki organizmy opisano według jednego konsekwentnie stosowanego schematu. Nazwa, czas, gdy zwierzę żyło na Ziemi, rozmiar (z punktu widzenia ewolucji niezwykle istotny) i jedno-, dwuzdaniowa ciekawostka dobrana do omawianego właśnie zagadnienia. Dzięki temu, mimo że nazwy stworzeń należą do kategorii tak egzotycznych, że aż niezapamiętywalnych, ono samo, jakaś jego szczególna cecha ma szansę zostać zapamiętana. Jak choćby eustenopteron. Już zawsze będę wiedziała, że istniał taki zwierz, który wyglądał jak ryba, ale nią nie był. W dodatku jego kości wypełniał szpik. To jest informacja!

Zakres tematyczny jak na w sumie niewielką pozycję (zaledwie 64 strony w formacie A4) wydaje się być dość szeroki, choć bardziej zaawansowani czytelnicy mogą czuć się nieco zawiedzeni brakiem ogólniejszego spojrzenia na tematykę. Tutaj rządzi fakt, szczegół, konkret. Dowiemy się między innymi, w jaki sposób żywe organizmy opanowały ląd i dlaczego niektóre z nich „zdecydowały się” powrócić do środowiska wodnego, czym różnią się latające gady od ptaków i dlaczego niektóre z tych ostatnich straciły umiejętność latania. 

Udamy się również do czasów, gdy na Ziemi rządziły krokodyle. Najbardziej jednak zapadają w pamięć zaskakujący przodkowie współczesnych gatunków. Moi drodzy, czy wiecie, że pierwsze wieloryby wielkości kota spacerowały po stałym lądzie, a prapraprapradziadowi nosorożca bliżej było do psa niż do współczesnego zwierza pancernego? I najwcześniejszy słoń. Bez trąby, gabarytów świni. Ewolucja naprawdę zdumiewa i zaskakuje.

Kilka rozkładówek poświęcono naczelnym, w tym człowiekowi. Niestety, ta część książki pozostawia duży niedosyt. Chciałoby się dowiedzieć więcej, wejść głębiej. Autor jednak konsekwentnie wybiera naprawdę najważniejsze informacje, w tym przypadku raczej ogólnie znane.

Treść książki dostosowana jest do możliwości poznawczych dzieci mniej więcej powyżej dziewiątego roku życia. Choć Dixon skupia się raczej na zagadnieniach ogólnych, podaje treści w formie wyliczeń, krótkich notek, nie analizuje ich dogłębnie, nie stroni przy tym od trudniejszych terminów. Atrakcyjna, nowoczesna forma przyciągnie młodszych, naukowe nazewnictwo nie powinno ich odstraszyć. 

Niestety, w tekście pojawiają się drobne pomyłki. Jedna z nich, wyłapana przez dziecięcego testera, rozbawiła mnie do łez. Ciekawe, czy zgadniecie która?

Na uwagę zasługują ciekawe, realistyczne ilustracje autorstwa Hannah Bailey. Przejrzyste wykresy, przyciągające wzrok sylwetki zwierząt, konsekwentne liternictwo i układ treści na poszczególnych stronach uatrakcyjniają samą lekturę i ułatwiają zapamiętywanie treści. Dodatkowo na samym końcu książki znajduje się krótki indeks, rzadkość w pozycjach przeznaczonych dla młodszego odbiorcy.

„Kiedy wieloryby miały nogi i inne niesamowite ścieżki ewolucji” to pozycja, która przede wszystkim ma zaciekawić i zachęcić młodych adeptów nauk przyrodniczych do dalszych, bardziej zaawansowanych poszukiwań. To zadanie realizuje doskonale. Dopasowanie treści do percepcji ucznia szkoły podstawowej nie oznacza przy tym jej infantylizacji, a raczej odpowiedni wybór ciekawostek, umiejętne zadawanie pytań i przejrzystą, czytelną formę prezentacji. W tej książce znajdziemy wszystkie te elementy. 

Autor skupia się na twardych naukowych faktach, pokazuje, jak wyciągać z nich wnioski, delikatnie podkreśla pewne stałe wzorce, schematy, według których przekształcały się zwierzęta. Nie podaje jednak wszystkiego na tacy. Intryguje, szczególnie że podkreśla ciągłe trwanie procesów dostosowania się organizmów żywych do panujących warunków. Unika przy tym kwestii kontrowersyjnych, nie odnosi się do zagadnień filozoficznych. I dobrze. Zostawmy to na później i sięgnijmy po znakomitą „Ewolucję. Zagadkę życia na Ziemi”, barwną gawędę na temat dziejów życia snutą przez niderlandzkiego autora Jana Paula Schuttena, o której pisałam na blogu 👉 klik do recenzji. Te dwie pozycje świetnie się uzupełniają.

KIEDY WIELORYBY MIAŁY NOGI
Tekst: Dougal Dixon
Ilustracje: Hannah Bailey
Tłumaczenie: Joanna Ganszyniec
Wydawnictwo: Zielona Sowa
Data wydania: 2019
Liczba stron: 64
Oprawa: twarda
Format / forma: klasyczna duża książka
Sugerowany wiek: 9+

Czytaj więcej »

„Everest”, czyli monumetalny tom o monumentalnych sprawach

18 grudnia

„Everest”, czyli monumetalny tom o monumentalnych sprawach

Kolejka na Mount Everest. Gigantyczny korek na najwyższej górze świata. Nie wierzyłam własnym oczom, gdy nie tak dawno zobaczyłam słynne już zdjęcie. Wspinacz za wspinaczem. Człowiek za człowiekiem. W rządku. Dziesiątki ludzi ogarniętych jedną obsesją. Stanąć na górze świata, zdobyć to, co wydaje się dla zwykłego śmiertelnika nieosiągalne. Tylko czy aby na pewno tak to powinno wyglądać? Czy w tym taśmowym przekraczaniu ludzkich możliwości nie zniknęła gdzieś magia wynikająca z wyjątkowości doświadczenia, jego elitarności? Nie mnie odpowiadać na to pytanie. Nigdy nie czułam potrzeby narażania życia, by poczuć jego pełnię. W zupełności wystarczą mi książki i wyobraźnia.

„Everest” autorstwa Sangmy Francis, zajmująca opowieść o tej niesamowitej górze i Himalajach przypominająca przejrzysty przewodnik, doskonale spełnia się w tej roli. Dostarcza informacji, twardych danych, a jednocześnie kusi klimatycznymi legendami i naprawdę inspiruje. Co ważne mimo monumentalnego tematu nie przytłacza. Treść dobrana i podana jest tak, by zaciekawić już siedmiolatka. 

Najwyższa góra świata ukazana została we wszystkich możliwych kontekstach. Poznajemy genezę łańcucha Himalajów w ujęciu geologicznym i mitologicznym. Porównamy Mount Everest z pobliskimi górskimi gigantami i dowiemy się, jak mierzy się wysokość gór i innych niedostępnych miejsc. Autorka dużo uwagi poświęca również tamtejszemu ekosystemowi - roślinności, endemicznym zwierzętom.

Równie fascynujący wydaje się być rys kulturowo-religijny. W tajemniczy, wręcz mistyczny klimat wprowadzą czytelników miejscowe legendy. Odwiedzimy także najważniejsze świątynie, spotkamy miejscowych Szerpów, dowiemy się kilku ciekawostek o życiu w tej trudnej i niegościnnej krainie na pograniczu Tybetu i Nepalu.

Everest to także wyzwanie dla człowieka. Przytłaczająca monumentalność góry, jej niedostępność, groza, którą budzi, prowokują do prób przełamania ograniczeń ludzkiego organizmu, do zmierzenia się z własnymi słabościami, do pokonania absolutu. Takim właśnie śmiałkom poświęcona jest znaczna część opowieści. Autorka krótko w punktach kreśli historię himalaizmu od pierwszych wypraw do dziś, historię pełną i sukcesów, i porażek.   

Czytelnicy mają również okazję poznać himalaizm od kuchni. Przedstawiony został między innymi typowy ekwipunek wyprawy, bazy pod Everestem. Zobaczymy też, jak zmieniał się wygląd maski tlenowej. Francis nie zapomina przy tym o przybliżeniu zagrożeń czyhających na wspinaczy. Niektóre są oczywiste - lawiny, mróz, słoneczne oparzenia i brak tlenu. Nazwy innych brzmią jak z fantastycznej opowieści - lodospady, biała ciemność, seraki.

Co ciekawe, okazuje się, że najwyższa góra świata to także matka kilku wynalazków, które znamy z codziennego życia. Jakich? Sprawdźcie w książce. Everest inspiruje w wielu wymiarach. 

Autorka nie ucieka również od tematów trudnych. Odnosi się do wpływu zmian klimatycznych na himalajskie lodowce, wspomina o komercjalizacji wypraw i o coraz większym problemie ze śmieciami i to nie tylko tymi z tworzyw sztucznych. Warunki klimatyczne panujące na tak dużych wysokościach uniemożliwiają rozkład nawet odpadów organicznych. Niby oczywiste, ale nigdy o tym nie pomyślałam.

Przystępny tekst podzielony na krótkie, treściwe notki urozmaicają dłuższe całostronicowe opowieści, w których poznajemy miejscowe mity i legendy. O Yeti słyszał chyba każdy, ale czy znamy choćby historię Szambali czy bogini Ganga.

Podoba mi się konsekwentne zróżnicowanie języka. Momentami nieco pompatyczny kształtuje podniosłą, nieco mistyczną atmosferę, podkreśla boskość góry. Jednak gdy poruszane są kwestie techniczne, gdy mowa o ekosystemach, ekwipunkach i innych tego typu sprawach, zmienia się, staje się przejrzysty i konretny. Autorka dba, by wszystkie trudne terminy zostały wyjaśnione, dodatkowo na końcu książki umieszczono słowniczek.

Na uwagę zasługuje stylowa szata graficzna, o którą zadbała Lisk Feng. Już  okładka czaruje. Twarda, z lakierowanymi elementami przedstawia tytułowego bohatera opowieści, czyli majestatyczny szczyt, na tle rozgwieżdzonego nieba. Klimat książki współtworzy mroźna, surowa kolorystyka, czyli głównie biel, zgaszony błękit i różne odcienie szarości. Często pojawiają się przejrzyste wykresy, mapy, wyliczenia. Największe wrażenie robią jednak rozkładówki rozpoczynające każdy rozdział - pełne przestrzeni szerokie ujęcia świetnie oddają wysokogórski bezkres, przyciągającą jak magnes pustkę. Cudo.

„Everest” to dosłownie monumetalna książka, która pobudza wyobraźnię i tak jak tytułowa góra inspiruje. Wszystko w niej gra. Przystępny język, przejrzysty układ, ciekawe ilustracje sprawiają, że to dobra propozycja dla dzieci już od 7. roku życia i to nie tylko tych, które już zdążyły zakochać się w górskich klimatach.

Bardziej wiekowi (ale wciąż początkujący) znawcy himalajskich przestrzeni także nie powinni być zawiedzeni. Sangma Francis prezentuje to, co najbardziej istotne, wprowadza do tematu. Wydawca zachęca jednak do dalszych poszukiwań, umieszczając na końcu książki kilka propozycji dodatkowych lektur (również dla dzieci). Odważcie się zdobyć najwyższy szczyt świata, oczywiście w wyobraźni. Ostatnio panuje tam stanowczo zbyt duży tłok.

EVEREST

Tekst: Sangma Francis

Ilustracje: Lisk Feng

Wydawnictwo: Adamada

Data wydania: 2019

Liczba stron: 80

Oprawa: twarda

Format/forma: monumentalna

Sugerowany wiek: 7+

Czytaj więcej »

„Królewskie życie królów”, czyli dzielni, mierni i wygnani

12 grudnia

„Królewskie życie królów”, czyli dzielni, mierni i wygnani

Wiekowi ludzie pamiętają humorystyczne lekcje historii udzielane przez T-Raperów znad Wisły. Ta trochę prześmiewcza wersja pocztu polskich władców na sto procent zapadała w pamięć. „Mieszko, Mieszko, mój koleżko” czasami nucę nawet dziś, odpytując potomstwo z dat, faktów i innych ważnych spraw z przeszłości. Czy taką moc będzie miało „Królewskie życie królów” napisane przez Małgorzatę Strękowską-Zarembę i rozrysowane przez Joannę Zagner-Kołat? Być może. Jedno jest pewne. Komiksowe notki o naszych królach mogą bawić i przy okazji trochę uczą.

„Królewskie życie królów” w telegraficznym skrócie pokazuje polską historię od Mieszka I po ostatniego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Czytelnicy znajdą tutaj przedstawione z przymrużeniem oka najważniejsze fakty, najistotniejsze wydarzenia. Samą kwintesencję, gdyż każdy rozdział poświęcony konkretnemu władcy (bądź ich grupie) to tylko kilka kadrów rozmieszczonych na zaledwie czterech stronach.

Autorki przez cały czas odwołują się do świata dziecięcej wyobraźni i, często ignorując chronologię, całkiem współczesnych obrazów, symboli i rekwizytów. Wszystko to w imię zabawy i nieco przewrotnej, trochę kabaretowej edukacji. Tu rządzi skrót, esencja, wyciąg i to nie tylko zgodnie z komiksową logiką w warstwie scenariuszowej. Stanowi on również podstawowy środek wyrazu na najważniejszym, graficznym poziomie. Przykładem choćby przedstawienie tworzenia państwa polskiego przez Mieszka I jako zwykłego układania puzzli, królowa Bona w wielkiej karecie z równie wielką przyczepą pełną włoszczyzny, czy magnaci kierujący i Polską, i samochodem. Całkiem udana łopatologia stosowana, w wielu przypadkach zrozumiała dla młodszych czytelników. Niestety, niektóre z obrazów mogą być mało czytelne dla dzieci, które dopiero zaczynają swoją przygodę z odkrywaniem pasjonującej polskiej historii. Może brakować im zwykłego kontekstu, danych, by zrozumieć przekaz niektórych kadrów. Wsparcie rodzica wymagane.

Bardzo prosty, czasami wręcz potoczny język również ma za zadanie uczynić lekturę łatwą i strawną dla młodszych, choć momentami brzmi trochę sztucznie. Podobnie jak świetny zabieg z trzema podpunktami kończącymi każdy rozdział, w których w telegraficznym skrócie zamieszczono wybrane wydarzenia z kraju i ze świata, w tym historię piłki nożnej. Trochę starszym czytelnikom (około 11-letnim 😏) mogą jednak przeszkadzać trochę infantylne postaci zwierząt (głównie myszek) komentujących nieco z boku prezentowane wydarzenia. Cóż, to, co atrakcyjne dla jednej grupy wiekowej, z punktu widzenia innej może już być za dziecinne. Ja tam polubiłam gadające gryzonie.

Pod względem graficznym komiks nie zaskakuje. Skrótowe, dość schematyczne kadry są poprawne, całkiem przyzwoite, choć odrobinę zabrakło większego zróżnicowania postaci. Czasami poszczególni królowie zlewają się w jedno, nie zapadają w pamięć i jedynie korona wyróżnia ich z tłumu innych bohaterów. Dodatkowo przyjęta konwencja odbiera im trochę władczego majestatu. 

„Królewskie życie królów” to przyjazna, naprawdę zabawna pozycja, która przełamuje najczęstszy schemat  prezentowania treści z zakresu historii. Owszem, znajdziemy tu daty, bitwy i dworskie intrygi, ale przedstawione w sposób atrakcyjny dla współczesnego dziecka, nawet tego, które sprawy z przeszłości uważa za nudne, a ich naukę za pozbawioną najmniejszego sensu. Komiks czyta się sam, choć zrozumienie niektórych skrótowo ujętych zagadnień wymaga choć podstawowej wiedzy. To przyzwoity bryk, pomagający uporządkować i utrwalić wiadomości. Przejrzyste grafiki, czytelne obrazy i wyraziste symbole zapadają w pamięć. Młodszym dzieciom wystarczy z kolei wyjaśnić to i owo, dopowiedzieć, nakreślić szerszy kontekst. Najlepiej zachowując klimat i humor książki. Historia naprawdę nie musi być nudna. 

Przyznam jednak szczerze, że w naszym domu nadal rządzi klasyczny, odziedziczony po przodkach, gigantyczny Poczet królów polskich, w którym naszych władców sportretował Jan Matejko. To te pełne majestatu wizerunki fascynowały mnie, gdy byłam dzieckiem, to właśnie to tomiszcze ściągam z półki, by pokazać polskich królów dzieciom. 

KRÓLEWSKIE ŻYCIE KRÓLÓW

Tekst: Małgorzata Strękowska-Zaremba

Ilustracje: Joanna Zagner-Kołat

Wydawnictwo: Literatura

Data wydania: 2019

Liczba stron: 80

Oprawa: twarda

Format / forma: standardowy komiks

Sugerowany wiek: 6+

Czytaj więcej »

„Fakt, nie mit”, czyli płaskoziemcy, antyszczepionkowcy i krwiożercze pomidory

06 grudnia

„Fakt, nie mit”, czyli płaskoziemcy, antyszczepionkowcy i krwiożercze pomidory

Nigdy w historii ludzkości wiedza nie była tak łatwo dostępna. Dla każdego. Na wyciągnięcie ręki. Nie trzeba nawet ruszać się z kanapy. Wystarczy tylko chcieć, zanurkować w internetowe głębiny i już możemy odkrywać niemal każdy temat, eksplorować prawie każdą dziedzinę (przynajmniej na podstawowym poziomie). Żyjemy w naprawdę wspaniałych czasach, chciałoby się rzec. Czy aby na pewno?

Gdyby tak było, gdyby łatwość uzyskania informacji gwarantowała choćby zdrowy rozsądek i choć szczątkową jasność umysłu każdego z nas, książka „Fakt, nie mit” nie miałaby racji bytu. Bo po co pisać o rzeczach oczywistych, po co obalać pseudonaukowe teorie, które powinny tylko śmieszyć, a nie znajdować wyznawców. Niestety, w świecie, w którym żyją ludzie wierzący, że ziemia jest płaska (16 proc. Amerykanów), wciąż trzeba. Wciąż i wciąż. Piotr i Aleksandra Stanisławscy, twórcy jednego z najciekawszych polskich blogów poświęconych nauce Crazy Nauka, podjęli się tego zadania i cierpliwie, ze swadą i w bardzo prosty sposób starają się krok po kroku pokazać czytelnikom, czym różni się naukowa teoria, udowodniony fakt od zwykłej bzdury.

Z wywołującymi skrajne emocje tematami poruszanymi w książce zetknął się chyba każdy. Homeopatia, antyszczepionkowcy, brak wpływu człowieka na globalne ocieplenie, kreacjonizm, groźne chemitrailsy, przerażające, niemal rodem z horrorów GMO, równie straszne promieniowanie elektromagnetyczne wytwarzane przez telefony komórkowe, komórki mikrofalowe, czy WI-FI. W tle gotujące się mózgi i światowe spiski. Płaskoziemcy to przy tym pikuś. I ten typ człowieka, fanatyczny wyznawca, zawsze przygotowany i gotowy bronić swoich racji nawet wtedy, gdy rozum mówi NIE. Najbardziej przeraża mnie ślepa wiara, że w tym wszystkim kryje się jakieś głębsze coś, że ktoś coś tu chce ugrać, manipuluje opinią publiczną, zataja dane. Uch. Strach się bać.

Autorzy udowadniają, że jest zupełnie odwrotnie. Jak? Zajrzyjcie do książki, by dowiedzieć się, dlaczego niektóre pseudonaukowe mity charakteryzują się tak dużą żywotnością i kto zyskuje na ich podtrzymywaniu. Nie przez przypadek motto opracowania stanowią słowa Alberta Einsteina Strach i głupota zawsze leżały u podstaw większości ludzkich działań. Czy zawsze? Nie wiem. Czy często? Stanowczo zbyt. Do dziś.

Książkę czyta się błyskawicznie. Lekki, pełen humoru, czasem prawie potoczny język nie wyklucza przy tym naukowej rzetelności. Wszystkie potencjalnie trudniejsze zagadnienia wyjaśniono w łopatologiczny wręcz sposób, zrozumiały i atrakcyjny nawet dla ucznia ostatnich klas szkoły podstawowej.

Lekturę ułatwia przejrzysta konstrukcja książki. Krótkie, pełne ciekawostek, anegdotek i poważnych, sprawdzonych danych rozdziały zawsze kończą się specjalną sekcją poświęconą najważniejszym pytaniom i wątpliwościom. Śmiało potraktować możemy ją jako ściągawkę przydatną w dyskusjach, źródło popartych naukowymi dowodami argumentów, pozwalających punkt po punkcie pokazać słabość pseudonaukowych teorii.

Warto przy tym podkreślić, że mimo lekkiej formy autorzy nie zapominają o źródłach. Zawsze odnoszą się do konkretnych badań, publikacji branżowych. Rzetelnych i aktualnych. Przyznają przy tym wielokrotnie (szczególnie w części poświęconej promieniowaniu), że wiedza nie jest dana raz na zawsze. Istnieją jednak sposoby weryfikacji nowych teorii. Naukowe, racjonalne, w przeciwieństwie do bredni opartych na emocjach i dowodach anegdotycznych.

O atrakcyjną oprawę graficzną w formie zabawnych komiksowych pasków zadbała Herzyk. Lekkie, dowcipne rysunkowe komentarze zapadają w pamięć i naprawdę bawią, uwypuklając absurdalność omawianych w głównym tekście bzdur.

„Fakt, nie mit” to książka niezwykle potrzebna. Łatwa w odbiorze, nieprzegadana skupia się na tych tematach, które często budzą emocje. Niektóre po prostu śmieszą. Trudno z powagą traktować płaskoziemców. Inne, jak choćby ruchy antyszczepionkowe czy zaprzeczanie antropogenicznym przyczynom globalnego ocieplenia, przestają być zabawne, gdy weźmiemy pod uwagę ich potencjalne skutki. I choć nie łudzę się, że autorom uda się dokonać niemożliwego, czyli przekonać najbardziej zagorzałych wyznawców antynaukowego bełkotu, wierzę, że rozwieją oni wątpliwości tych, którzy po prostu nie wiedzą, co myśleć. Młodszym zaś dadzą narzędzia umożliwiające odróżnienie naukowego faktu od niesprawdzonych danych.

Przyznam się szczerze, że nawet ja, ostrożna, z reguły aż do przesady weryfikująca informacje, wierna naukowej metodologii czasami daję się nabrać, łykam niektóre fake newsy, łapię się na marketingowe sztuczki wykorzystujące nasze błędne przekonania. Etykietka bio, dopisek naturalne i już mnie masz.  Myślmy więc, ufajmy nauce i uczmy tego dzieci! Ta lektura na sto procent w tym pomoże. Cieciorka nie leczy raka, leki homeopatyczne to po prostu bardzo drogi cukier, kuchenki mikrofalowe nie gotują naszych mózgów, a Ziemia wciąż ma kształt kuli i to niezależnie od tego, co wyczytamy w Internecie.

FAKT, NIE MIT. OBALAMY NAUKOWE MITY
Tekst: Aleksandra Stanisławska, Piotr Stanisławski
Ilustracje: Herzyk
Wydawnictwo: WAB
Data wydania: 2019
Oprawa: miękka ze skrzydełkami
Liczba stron: 240
Format / forma: klasyczna książka
Sugerowany wiek:13+

Czytaj więcej »